आजको डिजिटल युग र तीव्र गतिमा बद्लिँदो सामाजिक परिवेशसँगै बालबालिकाको हुर्काइ प्रक्रिया निकै चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ। विशेष गरी १० वर्ष माथिका बालबालिका (किशोर-किशोरी) हरूमा शारीरिक र मानसिक परिवर्तनसँगै नयाँ कुराको परीक्षण गर्ने जिज्ञासा उच्च हुने गर्दछ।
आजकाल प्रविधि र इन्टरनेटको पहुँच छिटो हुने भएकाले १० वर्षकै उमेरदेखि नै बालबालिकाहरूमा यस्ता परिवर्तन र जोखिम देखिन थालेका छन्। यही उमेर समूह कुलत (दुर्व्यसन, मोबाइल तथा इन्टरनेटको अत्यधिक लत, धूम्रपान, मद्यपान र अन्य नगुराजन्य पदार्थ) को उच्च जोखिममा पर्ने गरेको विज्ञहरू बताउँछन्।
अभिभावकहरूको सानो असावधानी वा गलत तरिकाले गरिएको व्यवहारले आफ्ना सन्तानलाई गलत बाटोमा धकेल्न सक्छ। तसर्थ, १० वर्ष माथिका बालबालिकालाई कुलतबाट सुरक्षित राख्न अभिभावकहरूले समयमै विशेष सावधानी अपनाउनु आवश्यक छ।
कुलतबाट जोगाउने मुख्य उपायहरू:
मैत्रीपूर्ण र खुला संवाद: किशोर अवस्थाका बालबालिकाहरू आफ्ना भावनाहरू परिवारभन्दा साथीहरूसँग बढी साटासाट गर्छन्। उनीहरूलाई हप्काउनु वा नियन्त्रण गर्नुको शट्टा साथी बनेर उनीहरूको समस्या सुन्नु पर्छ।
डिजिटल कुलतको व्यवस्थापन: मोबाइल, सामाजिक सञ्जाल र अनलाइन गेमहरूको कुलत अहिलेको सबैभन्दा ठूलो समस्या बनेको छ। उनीहरूलाई अनलाइन बस्ने निश्चित समयसीमा तोक्नुहोस् र सिर्जनात्मक तथा शारीरिक खेलकुदमा संलग्न गराउनुहोस्।
सङ्गतको निगरानी: बच्चाले कस्तो किसिमका मानिसहरूसँग समय बिताइरहेका छन् र उनीहरूको रुचि कतातिर छ भन्ने विषयमा सचेत रहनुहोस्। तर, उनीहरूको व्यक्तिगत स्वतन्त्रता हनन नहुने गरी निगरानी गर्नु पर्छ।
तनाव व्यवस्थापनमा सहयोग: पढाइको दबाब, साथीहरूको दबाब (Peer Pressure) वा किशोरावस्थामा हुने हर्मोनल परिवर्तनका कारण उनीहरू डिप्रेसन वा तनावमा पर्न सक्छन्। उनीहरूको मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता दिनुहोस् ।
अभिभावक स्वयं रोल मोडल बन्ने: यदि परिवारभित्रै धूम्रपान, मद्यपान वा दुर्व्यवहार हुन्छ भने बालबालिकाले त्यसैलाई अनुकरण गर्छन्। त्यसैले बालबालिकाको अगाडि राम्रो आचरण प्रस्तुत गर्नुहोस्।
जिम्मेवारी बोध गराउने: उनीहरूलाई सानोतिनो जिम्मेवारी दिनुहोस् र उनीहरूले गरेको राम्रो कामको प्रशंसा गर्नुहोस्, जसले उनीहरूमा आत्मबल बढाउँछ।
विज्ञको सल्लाह: "किशोरकिशोरीलाई कुलतबाट बचाउन दण्ड सजाय होइन, प्रेमपूर्ण मार्गदर्शन र समयको आवश्यकता पर्छ। यदि कुनै बच्चा कुलतमा फँसिहाल्यो भने उसलाई घृणा गर्नुको सट्टा मनोसामाजिक परामर्शदाता (Counselor) को सहायता लिनुपर्छ ।"